Tadbirkorlikka noqonuniy aralashuvlarni cheklash va nazoratning shaffofligini ta’minlash

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 17-apreldagi PF–63-son Farmoni tadbirkorlik muhitini yanada erkin va shaffof qilishga qaratilgan muhim huquqiy hujjat hisoblanadi. Uning asosiy maqsadi — tadbirkorlik faoliyatiga noqonuniy aralashuvlarni cheklash, davlat xizmatchilari bilan muloqotda ochiqlikni ta’minlash va korrupsiya xavflarini kamaytirishdir.

Yagona davlat nazorati tizimi — tadbirkorning himoyasi

Farmonga ko‘ra, 2026-yil 1-iyuldan «Yagona davlat nazorati» axborot tizimi va mobil ilovasi takomillashtiriladi. Unda qator yangi imkoniyatlar yaratiladi:

-tuman hokimi, mahalla raisi, soliq va profilaktika inspektorlari haqida ma’lumot olish va ularga murojaat qilish;

- tekshiruvlardan tashqari muloqotlar natijasiga baho berish;

- tekshirish huquqi bo‘lmagan nazoratchi haqida tadbirkorni real vaqtda xabardor qilish;

-maxsus guvohnomalarning elektron shaklini yuritish;

-QR-kod orqali tekshiruvlarni ro‘yxatga olish.

Bu orqali tadbirkor har qanday nazorat tadbiri haqida aniq ma’lumotga ega bo‘ladi va o‘z huquqlarini himoya qilish imkoniyati kengayadi.

Muloqotning shaffofligi va hisobdorlik

Farmonda davlat xizmatchilari bilan tadbirkorlar o‘rtasidagi muloqotni hisobga olish tartibi belgilab berilgan. Agar davlat xizmatchisi tekshiruv maqsadisiz tadbirkorlik subyektiga tashrif buyursa, bu holat «muloqot» sifatida qayd etiladi.

-Asosli muloqot — qonunchilikda belgilangan vazifalarni bajarish uchun amalga oshirilgan holat.

-Asossiz muloqot — manfaatlar to‘qnashuvi yoki korrupsiya xavfiga olib keluvchi holat.

Bir tadbirkor bilan bir yilda ikki va undan ortiq asossiz muloqotga kirishgan davlat xizmatchisiga xizmat tekshiruvi o‘tkaziladi va u 12 oy davomida tekshiruvlarda ishtirok eta olmaydi. Surunkali qoidabuzarlar esa «Insofsiz tekshiruvchilar reyestri»ga kiritiladi.

«Biznes himoya» QR-kodi

2026-yil 1-avgustdan «Biznes himoya» QR-kodi joriy etiladi. Bu kod orqali har bir tekshiruv elektron tarzda ro‘yxatga olinadi. Agar davlat xizmatchisi QR-kod orqali ma’lumot kiritmasa, tadbirkor uni o‘z hududiga kiritmaslik huquqiga ega bo‘ladi.

Bu mexanizm tadbirkorlik subyektlarini noqonuniy tekshiruvlardan himoya qiladi va nazorat jarayonlarini to‘liq raqamlashtirishga xizmat qiladi.

Ortiqcha aralashuvlarni cheklash

Farmonga ko‘ra:

-tadbirkorlik subyektlari davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganda avtomatik tarzda shaxsiy kabinetga ega bo‘ladi;

- guvohnomasiz o‘tkazilgan tekshiruvlar noqonuniy hisoblanadi;

- tekshiruvlarda faqat maxsus guvohnomaga ega mutaxassislar ishtirok etishi mumkin;

-qonunbuzarlikka yo‘l qo‘ygan davlat xizmatchilari javobgarlikka tortiladi.

Umuman olganda, PF–63-son Farmon tadbirkorlik muhitini tubdan yaxshilashga qaratilgan. Uning ijrosi natijasida:

-tadbirkorlar o‘z faoliyatini erkin va xavfsiz amalga oshirish imkoniyatiga ega bo‘ladi;

- davlat xizmatchilari mas’uliyati va hisobdorligi oshadi;

-korrupsiya xavflari kamayadi;

- biznes muhitida ishonch va shaffoflik mustahkamlanadi.

Biznes ombudsman devoni mas’ul xodimi Ismoil Sayitov.